Sunnudagsskúlin

Jákup Magnussen er byrjaður eitt kjak um sunnudagsskúlan á facebook.

Jákup skrivar:

Ótilvitað

Vita foreldur av, at hvørja ferð ein sendir barn sítt í sunnudagsskúla, loyvir ein øðrum persónum at forma henda lítla guds skapning eftir einum óttafullum og fanatiskum leisti.

Vita foreldur av, at sama barnið seinni kann verða samsekt í heimsins líðing, tí valið varð tikið frá tí í barndóminum.

Vita foreldur av, at átrúnaðarligar rørslur stuðla opið londum, sum hvørt ár drepa nógv fólk í kríggi og fregnartænastuvirksemi.

Vita foreldur av av, at samkomuleiðarar í Føroyum halda, at til dømis álopið á Irak var eina góð gerð. Deyðstalið fór í ár upp um eina millión menniskju.

Vita føroyingar av, at ongi kríggj hava kostað so nógv mannalív, sum tey ið hava verið rættvístgjørd við guds orði.

Vita føroyingar av, at nógv fólk verða innløgd á psykiatriska deild við átrúnaðarørsku sum grund.

Vita politikarar av, at við at geva átrúnaðarligum loftmiðlum og fólkaskúlum loyvi at virka, er landið við at stuðla upp undir eina oyðandi pólarisering millum heimsins lond.

Vit politikarar av, at public-service sáttmálin rúmar, at kvf-medarbeiðarar ókritiskt og óviðgjørt kunnu senda fanatiskt, átrúnarligt tilfar gjøgnum talu og ómotiveraðan tónleik.

Vita vit av, at eisini í vesturheiminum hava átrúnaðarligu, politisku flokkarnir minst tol við sínum borgarum, og serliga nútíðar "tollarum" og "farisearum".

Vita vit av, at í hesari ótilvitaðu manipulasjón doyr tað reinmenta. Onkuntíð seint, onkuntíð spakuliga, men altíð til endans.

Kortini kalla tey tað kærleika....?....
 
 
Mín viðmerking:
 
Takk fyri Jákup. Hetta kjakið hevur verið tiltrongt í minst 60 ár. Alla ta tíðina, eg havi livað. Eg minnist hvønn dag ilt aftur á Sunnudagsskúlan. Boðskapurin var einfaldur: Um tú gert nakað skeivt, so skalt tú brenna í helviti í allar ævir. Søgan um ríka mann og Lásarus stendur enn klár fyri mær. Tú fært ikki ein dropa av vatni. Sum barn hugsar ein konkret og tilber at ansa eftir sær sjálvum, at ein ikki ger nakað skeivt, men øll hini tú ert góð við, er tað nú vist, at tey sleppa við í himmiríki.


Tað ringasta í Føroyum er, at tú ikki sleppur at tosa um hetta. Tað er, sum um sunnudagsskúlin er friðaður. Tí er tað sera gott, at tú tekur hetta evni upp, og rætt hevur tú, foreldur eiga at ansa eftir, hvat tey lata børn síni ganga til, og øll vaksin eiga at vita, at tað tú sigur við eitt barn, ongantíð verður gloymt.

Sunnudagsskúlin

                                                                                              

                                                                                        tekning: Randi Joensen

  

Orð og lag: Ragnar í Vík

Ein nýkomin dagur úr havsbrúnni rann,
og pilturin vaknaður er.
Úr svøvntungum dreymi, hann letur seg í,
og yvir til vindeygað fer.
Skýggið í havsbrúnni hóttandi er,
men hvørvur og luftin gerst blá.
Eitt steinkast frá ánni, ein tjørn skamt ífrá,
tað var har, ið heim hansar lá.

2.
Var tað eggið ella kanska var tað ungin, ið kom fyrst.
Spurningar, hann ofta setti sær,
og spurdi hann vinirnar, so flentu teir hart,
og aldrin fekk hann nøktandi svar.
Ein stillur og fittur unglingi var,
og sjálvdan hann gjørdi fortreð.
Men tað i hann oftani hugsaði um,
man nakar vera góður vi meg.

3
Í sunnudagsskúla gekk hann, sum børnini flest,
og hoyrdi um Harran Jesus Krist.
Um tey sum ei trúðu, gekk leiðin so beint,
í helvetis eldin, tað var vist.
Og onki tað hjálpti, um hann so bað,
fyri framman var pína, eitt bál.
Men kanska var ein vón, um hann angraði alt,
og gjordi sítt, at fáa umvendt eina sál

4.

Ein kona steig fram, hon í kinnum var reyð,
hon álvarsom hugdi at mær.
Hoyr lítli vinur mín, skuldin er tín,
at frelsarin krossfestur var.
Í ræðslu hann hugsar, hvat havi eg gjørt,
og hann sum aldrin gjørdi fortreð.
Nú var ongin ivi, nú skilti hann so væl,
hví ongin var góður vi seg.

5.
Ein barnasál er, sum eitt óskrivað blað,
ver varin, hugsað um tað.
Hugsað um fylgirnar, av tí sum tú gert,
og um tað, tú sjálv hevur sæð.
Tey klappa og syngja og sýnast so glað,
og drekka ei mjøin ella vín,
og í himmalska rúsinum dusa tey sær.
Men sum vaksin er ábyrgdin tín.

Fortalere for basisindkomst

Mange prominente samfundsforskere, filosoffer, politikere og debattører har gennem årene udtrykt deres støtte til idéen om en basisindkomst. Det gælder blandt andet syv nobelprismodtagere og adskillige nuværende og forhenværende ministre. Tanken om en basisindkomst finder støtte hos mennesker med meget forskellige politiske og filosofiske holdninger.

Nobelprismodtagere

Jan Tinbergen (1903-1994)

Jan Tinbergen var leder af det hollandske departement for økonomisk planlægning 1945-55 og professor i Rotterdam 1933-73. Tinbergen modtog i 1969 nobelprisen i økonomi sammen med Ragnar Frisch. Han var den første økonom, der brugte begrebet "basic income" og i 1970'erne var han optaget af, at klodens fælles ressourcer måtte fordeles retfærdigt.

Milton Friedman (1912-2006)

Friedman var professor i økonomi på University of Chicago fra 1946-76 og frontfigur i den såkaldte Chicago-skole. Han fik nobelprisen i økonomi i 1976 og har været en fremtrædende fortaler for indførslen af en negativ indkomstskat.

Paul A. Samuelson (1915-)

Amerikansk økonom og professor ved MIT 1940-85. Samuelson var rådgiver for John F. Kennedy og modtog nobelprisen i økonomi i 1970. Han støttede ligesom Milton Friedman og James Tobin de udbredte tanker om en negativ indkomstskat i slutningen af 1960'erne.

James Tobin (1918-2002)

Amerikansk økonomi og professor ved Yale University 1955-88. Tobin har leveret væsentlige bidrag indenfor keynesiansk inspireret makro- og pengeteori og modtog i 1981 nobelprisen i økonomi. Han støttede idéen om en negativ indkomstskat.

Herbert A. Simon (1916-2001)

Simon var professor i psykologi og datalogi ved Carnegie-Mellon University i Pennsylvania fra 1965. Han modtog i 1978 nobelprisen i økonomi for sine økonomiske og beslutningsteoretiske arbejder og udtrykte sympati for idéen om en basisindkomst.

Robert M. Solow (1924-)

Amerikansk økonom og siden 1958 professor ved MIT. Solow modtog nobelprisen i økonomi i 1987 for sine bidrag til vækstteori. Han har stillet sig meget kritisk overfor workfare politikken i USA og har udtrykt sympati for tankerne om en universel basisindkomst.

James E. Meade (1907-1995)

Britisk økonom og tidligere professor ved London School of Economic og Cambridge University. Han fik nobelprisen i økonomi i 1977 sammen med Bertil Ohlin.

Martin Luther King (1929-1968)

Martin Luther King fik i 1968 Nobels fredspris for sit arbejde for ikke-vold og racelighed. En del af Kings arbejde bestod i bekæmpelsen af fattigdom, hvor han støttede en borgerløn/basisindkomst.

Tidligere og nuværende danske ministre

Per Stig Møller (C)

Per Stig Møller argumenterede i 1973 for en utopi, der gør op med arbejdet som en bibelsk forbandelse. Det bør ikke være nogen skam ikke at have et arbejde og "ressourcekatastrofen" betyder, at vi faktisk skal indstille "en mængde beskæftigelser.

Bertel Haarder (V)

Bertel Haarder argumenterede i 1977 for, at vi "heldigvis" allerede er på vej mod en "medborgerløn" og argumenterer for at gå videre inden for "mangfoldige andre tilskudsområder".

Eva Kjer Hansen (V)

Eva Kjer Hansen fremlagde i 1992 en løs plan for omsorgsdage og mere orlov, herunder en borgerløns-ordning.

Anders Fogh Rasmussen (V)

Anders Fogh Rasmussen skrev i 1982, at de mange forskellige sociale ydelser er en besværlig måde at løse lavindkomstproblemet pga. "et voldsomt socialt bureukrati". Vi bør i stedet samle dem i én ydelse, foreslår han, og peger på en negativ indkomstskat som en løsning - et tilbagevendende element i mange borgerlønsmodeller.

Niels Helveg Petersen (R)

I 1987 udtalte Niels Helveg Petersen at borgerlønsidéen spillede "en meget stor rolle i radikale overvejelser om, hvorledes vi skal udforme samfundets indsats når det drejer sig om overførselsindkomster".

Yvonne Herløv Andersen (CD)

Tidligere socialminister og sundhedsminister Yvonne Herløv Andersen argumenterede i et interview i 1994 for at adskille begreberne arbejde og forsørgelse og "koncentrere os om at finde ud af, hvordan vi kan give dem [de arbejdsløse] mulighed for et liv, de er så tilfredse med, at de ikke falder gennem systemet."

Mogens Lykketoft (S)

Mogens Lykketoft talte i 1983 om forskellige måder at "konvertere det, som er en uønsket ledighed for et voksende mindretal til en større fritid for os alle".

Aase Olesen (R)

Tidligere socialminister Aase Olesen argumenterede i 1987 for at nedbryde skellet mellem lønarbejde og fritid og for at det sociale system må tage højde for menneskets grundlæggende behov for at handle frit og disponere over egen hverdag.

Flemming Kofoed-Svendsen (Kr.F)

Flemming Kofoed-Svendsen argumenterede i 1988 for at overveje indførslen af borgerløn som en mulighed for at få en bedre fordeling af arbejdet og give befolkningen øget frihed.

Filosoffer og sociologer

Jürgen Habermas (1927-)

Habermas er den førende repræsentant for Frankfurterskolens anden generation. Habermas analyserer senkapitalismen og den moderne velfærdsstat, bl.a. i hovedværket "Theorie des Kommunikativen Handelns", og har i den forbindelse udtrykt sympati for tanken om en basisindkomst.

Claus Offe (1940-)

Tysk sociolog. I lighed med Habermas tilhører han anden generation af Frankfurterskolen og de to arbejdede sammen i sidste halvdel af 1960'erne. Offe har argumenteret for, at man med den strukturelle arbejdsløshed og de økologiske problemers stigende betydning må anlægge en ny politisk strategi i velfærdsstaten, hvor en basisindkomst ses som en frigørende mulighed.

Ulrich Beck (1944-)

Tysk sociolog, der især er kendt for idéen om Risikosamfundet. Han har beskæftiget sig med udviklingen på arbejdsmarkedet, hvor han mener vi må finde nye måder at forstå arbejde på. Det han kalder "borgerarbejde" skal anerkendes på lige fod med det traditionelle lønarbejde og belønnes med en borgerløn/basisindkomst.

Philippe Van Parijs (1951-)

Belgisk filosof, der er blevet kendt som en af de mest fremtrædende basisindkomst-filosoffer i de sidste 20 år. I hovedværket "Real Freedom for All. What (if anything) can justify capitalism?" fra 1995 argumenterer han for en basisindkomst ud fra en egalitær liberal retfærdighedsbetragtning.

Bertrand Russell (1872-1970)

Britisk filosof og matematiker, der modtog nobelprisen i litteratur i 1950. Omkring 1. Verdenskrig diskuterede Russell forskellige socialistiske idéer og foreslog en form for basisindkomst.

Thomas Paine (1737-1809)

Britisk filosof og amerikansk revolutionær. Paine anses for en af basisindkomst-idéens fædre. I 1795-96 udgav han pjecen "Agrarian Justice", hvis væsentligste budskab var, at jorden er alle menneskers fælles arv og at jorden ikke kan gøres til privat ejendom.

Erich Fromm (1900-1980)

Tysk-amerikansk psykolog, sociolog og psykoanalytiker. Fromm var specielt interesseret i , hvordan man kan skabe samfundsmæssig frihed for mennesker og i den forbindelse støttede han tanken om en garanteret borgerløn/basisindkomst.

Zygmunt Bauman (1925-)

Polsk-britisk sociolog, der har skrevet en lang række bøger om modernitet og postmodernitet. I hans vision om at bryde med den nuværende "usikkerhedens politiske økonomi" indgår en forestilling om at sikre alle samfundsmedlemmer en borgerløn/basisindkomst uafhængigt af lønarbejdet.

André Gorz

Fransk socialistisk forfatter og journalist, der regnes som en af den franske øko-socialismes grundlæggere. Et element i hans post-industrielle socialisme er forestillingen om en "samfundsindkomst" (borgerløn/basisindkomst).

Kai Sørlander (1944-)

Dansk filosof, forfatter og samfundsdebattør.

Feminister

Carole Pateman (1940-)

Britisk feminist og politolog. Pateman har siden 1990 været professor i statskundskab ved UCLA. Hun er kendt for en række politisk-filosofiske bøger med et feministisk perspektiv. Hun ser borgerløn/basisindkomst som et væsentligt element i en yderligere demokratisering af samfundet og styrkelse af kvindernes frihed.

Nancy Fraser (1947-)

Amerikansk kritisk feminist. Nancy Fraser er en fremtrædende feministisk teoretiker, der har fremlagt en række analyser af den amerikanske velfærdsstats modsætninger. Hun har udtrykt sympati for tanken om en basisindkomst/borgerløn og ser den som en af mulighederne for udvikling af velfærdsstaten

                                                                    Økonomer

unnar Adler-Karlsson (1933-)
Svensk økonom, der blev kendt som kritiker af den socialdemokratiske økonomiske vækstmodel. Han var i 1970´erne en af borgerløns/basisindkomst-idéens pionerer i Skandinavien.

John Kenneth Galbraith (1908-2006)

Canadisk-amerikansk økonom og professor på Harvard frem til 1975. Galbraith argumenterede altid for en formindskelse af den sociale ulighed og udtrykte i den forbindelse flere gange sympati for borgerløns/basisindkomst-tankegangen.



                                                                       Debattører

Oprør fra midten

Debatbogen "Oprør fra midten" gjorde begrebet borgerløn kendt og debatteret i Danmark, skønt behandlingen af idéen i selve bogen ikke var specielt omfattende. Skrevet af Kristen Helveg Petersen, Niels I. Meyer og Villy Sørensen og udgivet i 1978 udkom bogen i et oplag på 100.000 i løbet af et år.

Ebbe Kløvedal Reich

"Det mest oplagte og oftest fremførte middel til på samme tid både at forenkle vores gigantiske, indviklede og kontrolkrævende system for overførselsindkomster og at manifestere den fælles lykke på en ny måde er indførslen af en eller anden form for borgerløn."


Basisindkomst, eller borgerløn, er en reform af velfærdssamfundet. Internationalt (d.v.s. af BIEN: Basic Income European Network) defineres basisindkomst, som en form for minimumsindkomstgaranti, der adskiller sig fra andre overførselsindkomster ved: 1 at den bliver udbetalt til alle individer og ikke til husholdninger eller familier. 2. at den bliver udbetalt uafhængig af anden indkomst og formue. 3. at den bliver udbetalt uden en arbejds- eller aktiveringspligt.


Kilde:     http://www.basisindkomst.dk/



Hvad er basisindkomst?

Taget fra hjemmesiden:  http://www.basisindkomst.dk/

 Basisindkomst, eller borgerløn, er en reform af velfærdssamfundet. Internationalt (d.v.s. af BIEN: Basic Income European Network) defineres basisindkomst, som en form for minimumsindkomstgaranti, der adskiller sig fra andre overførselsindkomster ved: 1 at den bliver udbetalt til alle individer og ikke til husholdninger eller familier. 2. at den bliver udbetalt uafhængig af anden indkomst og formue. 3. at den bliver udbetalt uden en arbejds- eller aktiveringspligt.

Den danske borgerlønsbevægelse opfatter herudover borgerløn som en ubetinget ret til en indkomst for alle danske statsborgere og andre med lovligt, varigt ophold i Danmark af en sådan størrelse, at det er muligt af leve af den, om end på et beskedent niveau.


Hvordan får samfundet råd til det?
Borgerløn er et grundbeløb, som borgerne tildeler hinanden ud fra tanken om, at vi alle bærer et ansvar for hinandens trivsel, og at denne trivsel forudsætter stor personlig frihed.

Borgerløn er ikke nogen fyrstelig gage. Beløbet vil formentlig ligge et sted mellem folkepension og arbejdsløshedsunderstøttelse og kan varieres efter alder eller på anden vis. Den endelige udformning er i sidste ende en politisk beslutning.

Der anvendes i dag enorme ressourcer på administration og kontrol af et stadigt stigende antal regler og cirkulærer i det offentlige. Med en borgerløn, der er ens for alle, vil vi kunne spare de økonomiske ressourcer der anvendes på administration og kontrol af overførselsindkomster. Borgerløn vil med nogle skattetekniske ændringer stort set kunne finansieres med det beløb, som i dag bruges til overførselsindkomster og administration heraf.

Borgerlønsbevægelsen har udarbejdet flere finansieringsmodeller for, hvordan en betingelsesløs grundindkomst kan etableres og finansieres.

Risikerer vi ikke, at ingen vil arbejde?

Ethvert samfund består af samarbejdende mennesker. Det er ikke hensigten med borgerløn, at borgerne ikke skal arbejde, men at man skal kunne vælge mere fleksibelt, hvor meget lønarbejde man har brug for på forskellige tidspunkter i livet. Samtidig vil borgerløn medføre, at ingen bliver låst fast i en af de økonomiske fælder, hvor det ikke kan betale sig at arbejde.

Borgerløn er en basisindkomst, der muliggør et friere samfundsliv for den enkelte, men er samtidig en så relativt beskeden indkomst, at det for de fleste vil være nødvendigt med yderligere indtægter.


Hvordan begrundes borgerløn?

Borgerlønnen kan betragtes som en ydelse for de mange ulønnede aktiviteter, som er af betydning for såvel den enkeltes trivsel og arbejdsevne som for det fælles samfundsliv: frivillige sociale netværk, uddannelse, politisk arbejde, husholdning, reproduktion af arbejdsevnen, familieliv, foreningsarbejde, etc.

De fleste virksomheder fører i dag en personalepolitik med fleksible arbejdsforhold, da det fremmer medarbejdernes samarbejdsvilje, trivsel og produktivitet. Tiden er moden til at anvende denne erfaring på forholdet mellem samfundet og dets borgere.

Kort og godt: større frihed for os alle til at kunne gøre det vi gerne vil, når vi gerne vil.


Hvorfra kommer ideen med borgerløn?

I nyere tid er ideen udviklet flere forskellige steder, især i sidste halvdel af forrige århundrede. I Danmark blev begrebet for alvor kendt gennem bogen ”Oprør fra Midten” i slutningen af 1970’erne. Siden er ideen blevet mere og mere aktuel. Det omfattende bureaukrati og de mange kontrolinstanser skaber splittelse og utryghed i befolkningen, stik imod de oprindelige visioner for velfærdssamfundet. Det nødvendiggør en nytænkning af dets indretning. Indførelse af borgerløn vil kunne bringe velfærdssamfundet på sporet igen og samtidig føre det videre ind i fremtiden.

Får vi ikke et nyt klassesamfund med en underklasse, som kun lever af borgerløn?

Et af de største klasseskel i det nuværende samfund er skellet mellem dem, der har arbejde og dem, der ikke har. Det er en opdeling, der sætter dybe spor i samfundslivet og i vores egen bevidsthed.

Det fåtal, der i fremtiden vil ønske at leve udelukkende af borgerløn, vil blive betragtet som ligeværdige borgere – ligesom vi i dag betragter pensionister som ligeværdige borgere, selv om de kun har folkepensionen at leve af. Desuden er borgerlønnen jo ens for alle, så den vil aldrig i sig selv kunne virke diskriminerende.

I et samfund med en betingelsesløs borgerløn for alle og med et bredere arbejdsbegreb end det nuværende, vil det være muligt at udvide den enkeltes ret til at afstemme balancen mellem ”ydelse” og ”nydelse” gennem hele livet, samtidig med at det altid vil kunne betale sig at arbejde.


BIEN Danmark - Netværk for basisindkomst

Tí eru vit so fátæk.

                                        Tí eru vit vorðin so fátæk.


                       
                                                    Alis Jacobsen

Hvat er galið? Hví hava vit ikki ráð til nakað longur, sjálvt um inntøkurnar á sjógvi og landi ikki hava verið hægri enn tað sama. Peningurin røkkur ikki til, hvørki hjá privatum húsarhaldum ella hjá landinum.

Landsbankastjórin.
Landsbankastjórin sigur, at tað skulu bygnaðarbroytingar til. Teir smáu skúlarnir skulu vekk, eitt sjúkrahús, í staðin fyri trý, og rationaliseringar innan almennaøkið og fiskivinnuna.

Hevur landsbankastjórin rætt?
Hesir tankar eru ikki nýggir. Teir hava verið frammi í nøkur ár, og eru eisini í stevnuskránum hjá politiskum flokkum hjá okkum. Men um vit hyggja at, har hesar teoriir eru praktiseraðar, so hava tær onki hjálpt upp á fíggjarligu støðuna.
Í Danmark eru komunurnar lagdar saman í størri eindir. Skúlar og barnagarðar eru niðurlagdir og sjúkrahúsverkið hevur sagt fólk úr starvi.
Fólkalívsfrøðingur er komin til tað niðurstøðu, at nýggja kommunulógin er atvoldin til avfólkingina av útjaðarinum, og annars er fylgjan av hesum miðsavningarpolitikki, saman við skattalættanum til tey ríku, at arbeiðsloysið støðugt veksur.

Fíggjarkreppan.
Støðan er tann sama í øllum vesturheiminum, sum er við at býta um pláss við triðja heimin, sum menningarlond. Skylda verður upp á fíggjarkreppuna, sum byrjaði í USA. Men hví koma fíggjarkreppur? Hvat er ein fíggjarkreppa?

Margrit Kennedy.
Ein, ið kannar og skrivar um búðskapargongdina í okkara tíð, er týska Margrit Kennedy. Hon hevur doktaraheiti í filosofi í almennum- og altjóða viðurskiftum.

Tí kostar alt so nógv.
Margrit skrivar, at uttan mun til um vit hava lán ella ei, so gjalda vit øll rentur alla tíðina. Flestu av okkum gjalda rentur av lánum í húsinum, sum vit búgva í. Handilin, har vit keypa vørurnar, vit brúka, skal gjalda rentur. Farmaskip og bilar, ið koyra vøruna, gjalda rentur, framleiðarin av vøruni hevur eisini rentur at gjalda, og tann, ið skal gjalda allar hesar renturnar, er brúkarin, ið keypir vøruna. Tí gjalda vit nógvar ferðir tað, ið vøran er verd.
Almennir bygningar og íløgur eru eisini gjørd fyri lán, og fiskiskipini eru fíggja við láni.

Gáva frá teimum fátæku til tey ríku.
Átta tíggjundapartar av fólkinum í einum landi hava undirskot av rentunum. Tey gjalda meira rentu enn tey fáa fyri innistandi pening.Tveir tíggjundapartar hava yvirskot av rentum. Tey fáa meira í rentu enn tey gjalda. Yvirskotið hjá hesum svarar til undirskotið hjá hinum átta tíggjundapørtunum. Næstovasti tíggjundaparturin hevur eitt lítið yvirskot, meðan ríkasti tíggjundaparturin av fólkinum fær so at sig alt yvirskotið, ið svarar til tað, ið átta tíggjundapartarnir gjalda.

Peningarenslið steðgar.
Peningur eigur at vera ein tænasta, ið landi letur borgarunum at brúka, til at skifta um vørur og tænastur við. Men her eru vit ikki øll javnt sett. Tey, ið hava meira enn tey brúka, taka rentur frá hinum og koma á henda hátt at eiga meira og meira pening. Tá so allur peningurin er í hondunum á nøkrum fáum, steðgar peningarensli. Tey, ið ongan pening hava, kunnu ikki keypa, og framleiðslan steðgar. Hetta hevur arbeiðsloysi við sær, og ónda ringrásin er í gongd.

Renta av rentu.
Margrit sigur, at rentuskipanin, ið vit hava, við rentu og rentu av rentu, er ein sjúk skipan. Klárar tú ikki at gjalda rentuna so hvørt, so skalt tú gjalda rentu av rentuni, og skuldin veksur við størri og størri ”ferð”, ið kann samanberast við ein krabbameinssvull, ið ikki ber til at lekja. T.v.s. at ongin møguleiki er at sleppa burtur úr skuldabyrðuni, og tú verður bundin at peningastovninum restina av lívinum.

Rentufríur peningur.
Í Danmark finnast peningastovnar: JAK Andelskassar, Felags Sparikassar og fleiri, ið hava sum aðalmál, hvørki at taka ella lata rentur. Hesir vóru stovnaðir í 1930 árunum og hava fingið stóra undirtøku seinastu árini, nú fólk hava mist álitið á vanligu bankarnar. Ein teirra er Andelskassen OIKOS, Nørregade 6, 1 í Keypmannahavn. Áhugavert hevði verið, um stig vórðu tikin til ein slíkan peningastovn í Føroyum. Frágreiðing um skipanina finnast á alnótini undir stavinum J.A.K. og heimasíðuni http://www.jak.dk/.

Peningur eitt amboð.
Vit hoyra ofta, at peningur bara kann brúkast einaferð, men tað er ikki satt. Sleppur peningurin at ferðast frá einum til annan, skapar tað vøkstur í samfelagnum. Tá vit lata peningin frá okkum, halda vit okkum hava mist hann, men havi eg keypt mjólk, so fær bóndin peningin, og kann so víðari fyri vunnan pening keypa sær aðrar vørur og tænastur o.s.v. Oftari peningurin skiftir hendur, størri verður virksemi og minni arbeiðsloysi.

Roknistykkið gongur ikki upp.
Okkara peningaskipan við lønum, skatti, mvg, vinningsbýti og rentum ger, at samfelagsroknistykkið ikki gongur upp. Hjá stórum parti av lønmóttakarum røkkur ikki til, hvussu tey royna, tað ber snøgt sagt ikki til, og hjá landinum er líka ringt. Tey, ið hava sett seg á peningin, halda fast í hann og duga væl at fáa sínar politikkarar framat. Eisini teir sokallaðu arbeiðaraflokkarnir duga ofta ikki at síggja aðrar loysnir og møguleikar, enn orðini hjá Landsbankastjóranum,, sparing og rationalisering.

Lond seta seg í skuld.
Peningarensli skuldi, sum sagt, verið ein tænasta frá landinum til fólki, men londini, ið hava somu samfelagsskipa sum vit, hava onga stýring á hesum viðurskiftum. Ein orsøk er, at tá londini ikki fáa nokk í landskassan til ásettu útreiðslurnar, taka tey lán frá bankum og fíggjingarstovnum. Hesir eru altíð grammir at lána til lond, tí tað verður mett sum tryggastu útlánini. Um rentan hækkar ella aðrir trupuleikar eru, so kann landið bara krevja meira inn í skatti.
Tá kreppurnar so koma, orsaka av, at peningarensli steðgar upp, yvirframleiðslu og ov stórari rentubyrðu, so krevja hesir bankar at landið, ið skyldar teimum pening, sker niður almennar útreiðslur. Sparingar á øllum økjum, og í síðsta enda koma IMF og Heimsbankin, sum ovasti mynduleiki.

Heimsbankin.
Heimsbankin hevur til endamáls at tryggja áhugamálini hjá verðandi peningaskipan, stóru peningastovnunum og teimun fólkum, ið eiga so at siga allan peningin í heiminum. Dømi Grikkaland: Tey múgvandi í Grikkalandi, ið samstundis ráða yvir fjøllmiðlunum, hava lopið út í orð, at grikkar eru dovnir og ikki tíma at arbeiða. Sannleikin er, at privata vinnan í Grikkalandi ikki hevur siðvenju at gjalda skatt. Ongin politikkari hevur higartil megna, at fáa hesi at gjalda skatt. Landið hevur tikið nógv lán og selt lánsbrøv til at fíggja til dømis hernaðarútgerð, keypt í Týsklandi. Nú, tá landið ikki klárar at gjalda, fær arbeiðandi fólki skylduna, stjørnin fær boð frá EU og IMF um at spara. Fólk liggja á gøtunum og doyggja í armóð og hungri, men størsti trupuleikin, vit hoyra um, er at euran er í vanda.

Effektivt arbeiði.
Bernard Lietaer professari í fíggjarfrøði og fyrrverðandi sentrabankastjóri í belgiska sentralbankanum, sigur í bókini ”Fremtidens penge”: at ár 1800 arb. 80% av fólkunum í USA í landbúnaðinum, í 1900 48 %, í 1950 11% og í dag 3%, og hesi 3% framleiða mjøl til alt USA og ein stóran part av heiminum.


Um 30 ár verða 2% av samlaðu arbeiðsmegini, sum er í heiminum í dag, før fyri at framleiða allar vørur, ið brúk verður fyri. Hvat skulu hini 98% gera?

Peningurin er ikki har, ið brúk er fyri honum.
Henda gongdin er eisini hjá okkum, eins og í øllum vesturheiminum. Tí er tað ímóti øllum logikki, at spara innan almennar tænastu so sum barnaansing, skúlar, sjúkra-, og eldrarøkt. Trupuleikin er bara, at peningurin ikki er har, ið tað er brúk fyri honum. Peningurin ferðast runt allan knøttin, har hann, sum krabbameinssvullurin vil vaksa, hann vil hava meira rentu og meira profit.

Komplimenterur peningur.
Bernard Lietaer mælir til at loysa kreppun, við at gera eina peningaskipan við síðuna av tí gomlu skipanini. Fleiri royndir eru, har lokal fólk og politikkarar hava sett annað slag av peningi, enn vanliga góðkenda peningin, í umfar.
Best kenda dømi er býurin Wørgl í Eysturríki. Fyri at basa ringasta arbeiðsloysinum í 1932-1933 fekk borgarstjórin í býnum handilsfólkið at ganga við til at brúka serligar schllings. Prentaðir vóru 5000 schillings, ið býráðið brúkti sum útgjald til lønir. Fyri henda pening lat býurin gera vegarbeiði, byggja brýr, og aðrar almannar tænastur.
Tiltakið eyðnaðist so væl, at aðrir býir vildu hava somu skipan. Men tá blivu etableraðu bankarnir bangnir, og fingu politikkararnar, at steðga tiltakinum við lóg. Í Føroyum kenna vit til komplimentera peningaskipan frá Kjølbro í Klaksvík undir seinna heimbardaga.

Bankaskipan uttan rentur og vinningsbýti.
Føroyar eru í donsku peningaskipanini við donsku krónuni. I Danmark er lógarforboð fyri at gera annan pening. Men lógir kunnu broytast. Bæði í Danmark og í Týsklandi arbeiða fíggjarfrøðingar og bólkar fyri at fáa broytt hesi viðurskifti, men tað krevur, at valdir verða politikkarar, ið taka undir við sjónarmiðinum. Í Svejs eru tvey sløg av peningi, so har er loyvt at hava fleiri peningaskipanir.
Lív er í gomlu rørsluni aftanfyri JAK í Danmark og har er loyvt at hava anpartapeningastovnar, ið umsita lønir og pening hjá fólki fyri eitt lítið avgjald til umsitingarútreiðslur. Í peningastovnum hjá ”Landsforeningen J.A.K.” er í dag møguligt at hava netbankaskipan og kontokort(visa-kort).
Tá hesir stovnar eru loyvdir í Danmark, skuldu teir eisini verið loyvdir í Føroyum?

Hvat vilja vit?
Tá tað bert er brúk fyri einum lítlu brøkparti av arbeiðsmegini, til at framleiða tað okkum tørvar til at liva, hvør er so logikkurin við at spara og siga alment lønt fólk úr starvi?
Vit eiga heldur at siga, hvat hava vit brúk fyri? Hvat skulu vit seta fólk at gera, og hvat ynskja fólk sjálvi. Lat okkum geva teimum, ið ansa og hjúkla um tey gomlu, góðar umstøður. Gevi lærarunum frið og nógvar tímar, til at taka sær væl av næmingunum. Seti nógvar pedagogar í vøggustovur og barnagarðar, so tey hava tíð, til at taka sær av og tosa við hvørt barnið. Set nevndir í smábygdunum, sum skulu gera uppskot um, hvørja framtíð tey hugsa sær fyri bygdina. Lat okkum útbyggja fróðskaparsetri, við fleiri lærugreinum. Skapa eitt spennandi granskingarumhvørvið. Skuldu vit ikki veri frammalaga, við gransking í grønari orku? Orkan flygur um oyruni á okkum, fara vit út um dyrnar og alda og streymur tróta ikki. Lat okkum stuðla films- og øllum øðrum listagreinum. Firðir, dalar og fjøll eru til reiðar, sum partur av leiktjøldunum.
Alt hetta ber til, um vit fáa broytt skipanina við rentu og rentu av rentu, ella kanska við komplimenterari ella alternativari peningaskipan.


Alis Jacobsen, lærari, Haldórsvík


Bloggur: http://www.landaskil.blogspot.com/
Teldupostadr: faroesound@kallnet.fo

Í menniskjum góðum tokki.

                            Skommina eiga tey stýrandi.

 Hesa greinina skrivaði eg fyri tveimum árum síðani. Sum skilst av umsóknunum til "Í menniskja góðum tokki", er støðan hjá einum parti av Føroya fólki ikki blivin betri. Eg sum væntaði, at "Jóna Mortensen" fór at gera munin? Hennara hjartað bankar fyri teimum gomlu og veiku, men kanska var tað mest áðrenn valið. Sum partur av samgonguni, hevur hon sín part av ábyrgdini. 

 Til teirra, sum ikki fáa endarnar at røkka saman: Tey skulu vita, at skommin ikki er teirra. Skommina eiga tey, sum stýra.

Eitt orðatak sigur, at tú kanst síggja hvussu gott eitt land er stýrt á, hvussu tey taka sær av teimum veikastu.


                               Niðurgerandi neyðhjálp.
Í menniskjum góðum tokki er ein niðurgerandi neyðhjálp. Ikki fyri tey, sum søkja og taka ímóti hjálpini. Tey skulu sjálvandi taka ímóti allari hjálp, tey kunnu fáa. Tey hava onki annað val. Men fyri okkara lítla land er tað tekin um vánaliga stýring ella tilvitaðan politikk, skattalættar, til teirra, ið hava nokk frammanundan?  
So fátækt er landið ikki, at tað er neyðugt, at ein partur av fólkinum skal liva sum biddarar.

Tað er ikki lætt, at verða illa fyri í dag. Allar fastar útreiðslur verða kravdar inn gjøgnum hóttanarbrøv. Um tú ikki betalir innan tann og tann dagin, fært tú straff-rentur, og verður enn verri fyri. Tí koma allar rokningar fram um mat o.a., og vanlig fólk kunnu ikki, sum partafeløg, bara fara av knóranum, og so byrja aftur við nýggjum navni.

                          Barnaverndin eigur at hjálpa.
Tá kreppan var í nítiárunum, vóru eisini nógvar barnafamiljur í neyð. Tá kom fram í fjølmiðlunum, at barnaverndirnar eiga at hjálpa barnafamiljum, ið ikki hava nokk at liva av. Kanska er her tørvur á upplýsing  og rættarhjálp heldur enn "biddarastuðli"?

         Í menniskjum góðum tokki. (Skrivað 1. des 2011)

                                

                                           

Tey, ið eiga nógvan pening, meira enn tey flestu, hava ofta eina ringa samvitsku, sum tey royna at verja seg ímóti. T.d. við at siga, at Gud hevur givið teimum serligar gávur, tey hava duga so væl at handla, selja, lána pening út fyri rentur ella at spekulerað í arbeiðinum hjá øðrum fólkum.

Sum ein aldargamal lívsvísdómur sigur, og sum tað stendur í Bíbliuni og nógvum øðrum bókmentum, so verður tú ikki eyðnuríkur av, at eiga nógvan pening.

Í londum við stórum stættarmuni, sum t.d. USA, er siðvenja, at tey, ið eru væl fyri, gera ”eitt stórt ” sjálvboði arbeiði, við at hjálpa teimum fátæku. Á henda hátt hjálpa tey upp á sína egnu ringu samvitsku, og fáa eitt annað ”innihald” í lívið, enn tey ting, ið tey kunnu keypa fyri pening.

Hetta krevur sum sagt, at øll í landinum ikki eru líka væl fyri, og at ein partur er, ið hevur tørv á hesi hjálp.

Eftir tí, ið sagt var á Føroya Løgtingið mikudagin, av løgmanni, Jenis av Rana o.ø., so góðtekur ráðandi samgongan ikki, at Føroyar gerast eitt slíkt samfelag við stórum stættarmuni. Hetta var verri enn at hoyra fólki við kenning, tá realitetssansurin hvørvur.

Í morgun var ein onnur søga at hoyra í útvarpinum. Ein realistisk søga, ið sigur, at ikki allar familjur í Føroyum eiga pening at halda jól fyri. Ongin matur, ongar jólagávur og ongi jólaklæði. Hetta ljóðar ikki, sum talan er um sama landið, sum Kaj Leo løgmaður tosaði um í gjár.

Nú er at vóna, at tey, ið hava sett seg á peningin hjá Føroya landi, hava nóg ringa samvitsku, so tey sleppa nøkrum oyrum til tiltakið ”Í menniskjum góður tokki.”

Vandamikil politikkur.

                                  Asosiala nýliberalisman í Løgtinginum.

 Nýliberalisman sigur skattalætta til tey ríku, so tey kunnu gera íløgur, og samfelagið fær fleiri arbeiðspláss.
Hetta er roynt í ólukkumáta í Evropu og UAS. Arbeiðaplássini koma bara ikki.
Tvørturímóti, arbeiðsloysið veksur. Tá nøkur fá hava allan peningin, hendir tað, at alt steðgar upp.
Sum vant, so leypa vit, við bindi fyri eygunum, á bláman aftaná hinum.

Hugdi eftir tingfólkum í SVF í morgum. Lygnirnar flugu gjøgnum luftina. T.d. at ongin stættarmunur er í Føroyum? Hvørji eru so tey á niðastu rók, ið tosað verðu um???

Ov dýrt at flúgva við Atlantic Airways

                                     

Ov dýrt at kom heim.

Nøkur viðurskifti gera, at tað er tungt at búgva í Føroyum.

Til dømis hevði Føroyar verið eitt betri land at liva í, um ferðaseðilin við Atlantic Airways ikki var so dýrur.
Í áttatiárunum fekk føroya fólk sítt egna flogfelag. Tað vóru vit errin av.

Nýliberalistiska ráki, sum eisini ger um seg í Føroyum , hevur havt við sær, at partur av Atlantic Airways bleiv privatiseraður. Nú er støðan hvørki fuglur ella fiskur, men fyri tann, ið skal ferðast er eitt, ið telur, tað er prísurin á ferðaseðlunum.

Nógv lesandi hava ikki ráð at koma heim at halda jól. Hvaðani skulu tey fáa tær út við 4000 kr, sum er minsti prísur fyri ferðina?

Skulu tvey av húsinum, at vitja ommu-, abbabørn t.d. so skulu 6-8000 kr á borðið.

Um ein tónleikari ella annar íverksetari skal til annað land í arbeiðsørindum, er prísurin á ferðaseðilinum úr Føroyum stórsta forðingin.

Tað kostar minni at ferðast úr Danmark til USA, enn tað kostar til Føroyar.

Áðrenn nýliberalismuna var ein regla, sum segði, at tey samfelagsmál, ið ikki góðu yvirskot, skuldi landið gjalda fyri.

Um løgtingið setti ein fastan rímiligan prís fyri ferðaseðlarnar Føroyar-útheimurin, og landið betalti munin, so kom tað landinum til góðar á mangan hátt.

Tey ungu vitjaðu oftari heim, betri samband var við skylfólk uttanlands og ikki minst, tað hevði borið til hjá ungum íverksetarum at búgva í Føroyum..

Tað hevði gjørt Føroyar til eitt betri land at liva ì.